Για γονείς

Πίνακες ανάπτυξης

Τι περιμένουμε συνήθως σε κάθε ηλικία — για να ξέρετε τι να παρατηρήσετε και πότε αξίζει να ρωτήσετε.

Λαμβάνουμε πάντοτε υπόψη ότι οι πίνακες αναφέρονται στον μέσο όρο τυπικής ανάπτυξης και ενδέχεται να υπάρχουν μικρές αποκλίσεις.

Πίνακας γλωσσικής ανάπτυξης

Ορόσημα λόγου, ομιλίας και επικοινωνίας από τη βρεφική ηλικία έως τα 6 έτη.

Βρέφος

· Προσέχει όταν του μιλάτε
· Κλαίει ή ταράζεται με διάφορους θορύβους

0 – 7 μηνών

· Γυρίζει προς το μέρος σας όταν του μιλάτε
· Ανταποκρίνεται στη φωνή οικείων προσώπων
· Κατανοεί την αλλαγή του τόνου της φωνής του ενήλικα
· Γελάει
· Παράγει ήχους
· Αντιδρά σε ήχους
· Εντυπωσιάζεται από τα παιχνίδια που παράγουν ήχους

7 – 12 μηνών

· Αντιδρά στο άκουσμα του ονόματός του
· Παράγει μικρές επαναλαμβανόμενες συλλαβές
· Μιμείται διάφορους ήχους
· Χρησιμοποιεί την ομιλία για να τραβήξει την προσοχή σας
· Καταλαβαίνει λέξεις και απλές οδηγίες

1 – 2 ετών

· Παραλείπει κάποια αρχικά σύμφωνα και σχεδόν όλα τα τελικά
· Χρησιμοποιεί δύο λέξεις μαζί
· Ρωτάει με μία ή δύο λέξεις
· Καταλαβαίνει απλές και πιο σύνθετες οδηγίες
· Δείχνει μέρη του σώματος καθώς και εικόνες διάφορων αντικειμένων όταν του ζητηθεί
· Ακούει ευχάριστα παραμύθια και τραγούδια
· Συνδυάζει χειρονομίες και λόγο
· Λέει το όνομά του
· Το λεξιλόγιό του περιλαμβάνει 50 έως 100 ή και περισσότερες λέξεις

2 – 3 ετών

· Ζητάει αντικείμενα με το όνομά τους
· Καταλαβαίνει και εξηγεί τη χρήση αντικειμένων
· Καταλαβαίνει τις έννοιες «ένα-πολλά»
· Χρησιμοποιεί πληθυντικό αριθμό
· Ο λόγος του γίνεται ολοένα και πιο κατανοητός
· Φτιάχνει προτασούλες 3 ή 4 λέξεων
· Ακολουθεί απλές εντολές και απαντά σε απλές ερωτήσεις
· Κάνει αρκετά γραμματικά λάθη
· Χρησιμοποιεί το λόγο για να εκφράσει τις ανάγκες του
· Το λεξιλόγιό του περιλαμβάνει έως 250 ή και περισσότερες λέξεις

3 – 4 ετών

· Φτιάχνει προτασούλες με 4 ή 5 λέξεις
· Καταλαβαίνει την λειτουργία των αντικειμένων
· Απαντά σε απλές ερωτήσεις (ποιος, πού, πότε, γιατί)
· Αναγνωρίζει τα βασικά χρώματα, σχήματα, ποσότητες και χρονικές έννοιες
· Κάνει λιγότερα γραμματικά λάθη
· Συμμετέχει σε συζητήσεις
· Αρθρώνει σωστά τα περισσότερα σύμφωνα και φωνήεντα της γλώσσας μας εκτός από τα /ρ/, /λ/, /θ/, /σ
· Αρχίζει να περιγράφει δραστηριότητες που έκανε κατά τη διάρκεια της ημέρας του
· Το λεξιλόγιό του περιλαμβάνει 800 έως 1500 ή και περισσότερες λέξεις

4 – 5 ετών

· Φτιάχνει προτασούλες με 4 έως 8 λέξεις
· Ακούει σύντομες και απλές ιστορίες και κάνει ερωτήσεις σχετικά με αυτές
· Απαντά σε σύνθετες ερωτήσεις
· Ακολουθεί σύνθετες εντολές
· Περιγράφει την ημέρα του και τις εμπειρίες του
· Καταλαβαίνει σχεδόν όλα όσα λέγονται στο σπίτι, στον παιδικό σταθμό ή στο νηπιαγωγείο
· Μπορεί να διηγηθεί ολοκληρωμένα μια ιστορία
· Εμπλουτίζει τις προτάσεις του με επίθετα και λεπτομέρειες
· Δεν κάνει γραμματικά και συντακτικά λάθη
· Αρθρώνει σωστά σχεδόν όλους τους ήχους της γλώσσας
· Επικοινωνεί εύκολα με παιδιά και ενήλικες
· Το λεξιλόγιό του περιλαμβάνει 900 έως 2000 ή και περισσότερες λέξεις

5 – 6 ετών

· Κάνει ερωτήσεις με το «πώς»
· Παράγει σωστά όλους τους φθόγγους και τα συμπλέγματά τους
· Χρησιμοποιεί απλές και επαυξημένες προτάσεις
· Τραγουδά ολόκληρα τραγούδια και αποστηθίζει ποιηματάκια
· Αναγνωρίζει όλα τα χρώματα και σχήματα
· Κατανοεί αντίθετες έννοιες
· Ξεχωρίζει το πραγματικό από το φανταστικό σε μια ιστορία
· Ξεκινά και διατηρεί το θέμα μιας συζήτησης
· Το λεξιλόγιό του αυξάνεται με εντυπωσιακούς ρυθμούς

Πίνακας ανάπτυξης κινητικών δεξιοτήτων

Αδρή και λεπτή κίνηση, από τον πρώτο μήνα έως τα 6 έτη.

0-1 μηνός

· Δε στηρίζει το κεφάλι του
· Είναι σε στάση νεογνού

1-2 μηνών

· Στηρίζει το κεφάλι του για δευτερόλεπτα
· Κλωτσάει
· Αρχίζει να ξαπλώνει στα πλάγια
· Προσπαθεί να πάρει καθιστή θέση
· Έχει αντανακλαστική αντίληψη των αντικειμένων

2-3 μηνών

· Κουνάει ολοένα και περισσότερο το κεφάλι του
· Σηκώνει το κεφάλι του όταν είναι ανάσκελα
· Προσπαθεί να πιάσει αντικείμενα αλλά δεν τα καταφέρνει

3-6 μηνών

· Σηκώνει και στηρίζει το κεφάλι του
· Σηκώνεται στους αγκώνες
· Γυρίζει στο πλάι
· Αρχίζει να έχει αμφίπλευρο συντονισμό
· Κάθεται με υποστήριξη
· Πιάνει αντικείμενα με την παλάμη του
· Πιάνει και με τα δύο χέρια μαζί
· Αρχίζει να χρησιμοποιεί τον αντίχειρα και το δείκτη

6-8 μηνών

· Μπορεί να κάθεται χωρίς υποστήριξη για λίγο
· Αναπηδά
· Ξαπλώνει μπρούμυτα και ανάσκελα και προσπαθεί να γυρίσει από τη μια θέση στην άλλη
· Μεταφέρει πράγματα από το ένα χέρι στο άλλο

8-10 μηνών

· Κάθεται χωρίς υποστήριξη
· Ξεχωρίζει το δείκτη από τον αντίχειρα
· Προσπαθεί να μπουσουλήσει
· Στέκεται όρθιο με υποστήριξη
· Αρχίζει να πιάνει αντικείμενα με τρία δάχτυλα

10-12 μηνών

· Αλλάζει θέσεις
· Αρχίζει να μπουσουλάει
· Στηρίζεται στα έπιπλα και σηκώνεται όρθιο
· Στηρίζεται με το ένα ή και τα δύο χεράκια και προσπαθεί να περπατήσει
· Δείχνει αντικείμενα χρησιμοποιώντας το δείκτη
· Προσπαθεί να πιάσει αντικείμενα που βρίσκονται μέσα σε κουτιά
· Κρατάει το μολύβι σαν να πρόκειται να γράψει
· Χτυπάει παλαμάκια
· Ανοίγει ένα βιβλίο

1-1,5 έτους

· Περπατάει χωρίς υποστήριξη
· Ανεβαίνει σκαλιά μπουσουλώντας
· Κρατάει μια μικρή μπάλα και την πετάει
· Βάζει το καπάκι στο μπουκάλι
· Γυρνάει σελίδες από βιβλίο
· Κάνει γραμμές με το μολύβι
· Σκύβει για να πιάσει κάτι όταν πέσει
· Αρχίζει να προτιμά το ένα του χέρι (δεξί/αριστερό)
· Τρέχει αλλά πέφτει

1,5-2 ετών

· Κάνει πηδηματάκια
· Σκαρφαλώνει στην καρέκλα
· Κάθεται μόνο του στο τραπέζι
· Τρέχει χωρίς να πέφτει
· Κλωτσάει την μπάλα
· Ανεβαίνει σκαλιά χωρίς υποστήριξη
· Κάνει μουτζούρες
· Ανοίγει την πόρτα
· Περνάει χάντρες σε κλωστή
· Βάζει το κλειδί στη κλειδαριά

2-3 ετών

· Ανεβοκατεβαίνει σκαλιά μόνο του
· Στέκεται στο ένα πόδι
· Στέκεται στις μύτες
· Κάνει τούμπα
· Αρχίζει να χρησιμοποιεί ψαλίδι
· Αρχίζει να ξεβιδώνει (π.χ. καπάκι από μπουκάλι)
· Παίζει με πλαστελίνη και φτιάχνει μπαλίτσες
· Γράφει κάθετες, οριζόντιες και κυκλικές γραμμούλες

3-4 ετών

· Κάνει ποδήλατο με τρεις ρόδες
· Κάνει κούνια μόνο του
· Ζωγραφίζει κύκλο, τετράγωνο και σταυρό
· Ζωγραφίζει άνθρωπο με 2 έως 3 μέλη
· Κόβει το χαρτί στη μέση
· Χτίζει πύργο με εννιά κυβάκια
· Κάνει παζλ με 3 έως 7 κομμάτια
· Αποκτά πλευρίωση (αριστερό ή δεξί χέρι)

4-5 ετών

· Ισορροπεί στο ένα πόδι
· Ανεβοκατεβαίνει σκάλες εναλλάσσοντας τα ποδαράκια του
· Χορεύει
· Χοροπηδάει στο ένα πόδι
· Πετάει την μπάλα σε κατεύθυνση
· Κόβει και κολλάει χαρτιά ακολουθώντας γραμμές
· Ξεκλειδώνει
· Ζωγραφίζει άνθρωπο με 5 μέλη
· Αντιγράφει γεωμετρικά σχήματα

5-6 ετών

· Κάνει ποδήλατο χωρίς βοηθητικές ρόδες
· Κολυμπάει
· Περπατά ανάποδα
· Κάνει τούμπες
· Κάνει σκοινάκι
· Χτίζει πολύπλοκες κατασκευές
· Κόβει γεωμετρικά σχήματα
· Περνάει μικρές χάντρες σε κλωστή
· Ζωγραφίζει σπίτι
· Σχεδιάζει ολοκληρωμένο άνθρωπο

Πίνακας ανάπτυξης συναισθηματικών και κοινωνικών δεξιοτήτων

Πώς εξελίσσονται τα συναισθήματα και οι σχέσεις του παιδιού.

0 – 3 μηνών

· Αναπτύσσει δέσιμο με το πρόσωπο που το φροντίζει
· Δείχνει ευχαρίστηση
· Δείχνει έκπληξη
· Αναπτύσσει κοινωνικό χαμόγελο
· Χαμογελάει όταν του χαμογελούν
· Ανταποκρίνεται στη μουσική
· Εκφράζει χαρά

3 – 6 μηνών

· Εκφράζει θυμό
· Γελάει
· Εκδηλώνει τα συναισθήματά του με φωνούλες
· Αρχίζει να εκδηλώνει το άγχος αποχωρισμού
· Βγάζει κραυγές για να συγκεντρώσει την προσοχή

6 – 9 μηνών

· Αντιδρά σε φιλική ή επιθετική διάθεση
· Αρχίζει να εκδηλώνει ντροπή/ανησυχία μπροστά σε τρίτους
· Θυμώνει όταν του πάρουν κάτι από τα χέρια
· Αντιδρά όταν βλέπει τον εαυτό του στον καθρέφτη

9 – 12 μηνών

· Αποκτά διαφορετική σχέση με κάθε μέλος της οικογένειας
· Έχει πλέον το δικό του ρόλο και θέση στην οικογένεια
· Ανταποκρίνεται στην επαφή του με άλλα παιδιά
· Εκφράζει την επιθετικότητά του
· Επαναλαμβάνει ήχους που έκαναν τους άλλους να γελάσουν

1 – 2 ετών

· Φαίνεται να αντιλαμβάνεται την διάθεση των άλλων
· Εκδηλώνει τρυφερότητα
· Αντιδρά έντονα στον αποχωρισμό
· Δείχνει ζωηρό ενδιαφέρον και εξερευνητική διάθεση για πράγματα, πρόσωπα, γεγονότα
· Χαιρετά τους άλλους όταν το παροτρύνουν ή αυθόρμητα
· Εκφράζει ντροπή
· Αρχίζει να αποκτά αυτονομία
· Λέει «ευχαριστώ»
· Παίζει με άλλα παιδάκια
· Δε θέλει να μοιράζεται τα πράγματά του
· Έχει εκρήξεις θυμού

2-3 ετών

· Μειώνεται το άγχος του αποχωρισμού
· Είναι εξαιρετικά δραστήριο και δείχνει να μην κουράζεται
· Αντιδρά στην οριοθέτηση
· Δεν κατανοεί τον κίνδυνο
· Ζητά την άμεση ικανοποίηση των επιθυμιών του και αντιδρά σε κάθε αναβολή τους
· Φέρεται εγωκεντρικά
· Αρχίζει να αναπτύσσει γνώμη για το τι θέλει και τι δε θέλει
· Αναπτύσσει δικές του συμπεριφορές
· Εκδηλώνει συνειδητές συμπεριφορές αγάπης και διαμαρτυρίας
· Είναι έτοιμο να δεχθεί όρια σχετικά με τη σωματική του ασφάλεια
· Γνωρίζει το φύλο του

3-4 ετών

· Μπορεί να περιμένει τη σειρά του
· Αισθάνεται ενοχή

4-5 ετών

· Είναι ολοένα και λιγότερο εγωκεντρικό

5-6 ετών

· Αισθάνεται ανασφάλεια
· Αναπτύσσει το αίσθημα της εμπιστοσύνης

Πίνακας ανάπτυξης δεξιοτήτων καθημερινής ζωής

Σίτιση, ένδυση, αυτοεξυπηρέτηση και αυτονομία ανά ηλικία.

0 – 2 μηνών

· Θηλάζει

2 – 3 μηνών

· Αναγνωρίζει το μπιμπερό
· Συνδέει το φαγητό με συγκεκριμένους ήχους
· Ανταποκρίνεται στο κάλεσμα αυτού που το φροντίζει προσπαθώντας να σηκώσει τα χέρια του

3 – 4 μηνών

· Διαχωρίζει τα χείλη από τη γλώσσα (ανεξάρτητες κινήσεις)
· Σουφρώνει τα χείλη
· Ελέγχει εκούσια το στόμα

4 – 5 μηνών

· Εμφανίζει μικρού εύρους κινήσεις της γλώσσας
· Αναστρέφει τη γλώσσα μετά την απομάκρυνση του κουταλιού, απωθώντας το φαγητό με τη θέλησή του

5 – 6 μηνών

· Σπρώχνει το φαγητό προς τα έξω με τη γλώσσα του
· Βγάζει δοντάκια

6 – 7 μηνών

· Κλείνει τα χείλη όταν έχει χορτάσει
· Τρώει αλεσμένες τροφές

7 – 8 μηνών

· Κάνει συγχρονισμένες κινήσεις γλώσσας, χειλιών και σαγονιού

8 – 9 μηνών

· Πιάνει με τα χεράκια του το μπιμπερό/ποτήρι όταν πίνει
· Δαγκώνει το ποτήρι

9 – 10 μηνών

· Τρώει στέρεα τροφή, π.χ. μπισκότα
· Συγχρονίζει τις κινήσεις του στόματος και του προσώπου

10 – 11 μηνών

· Προσπαθεί να πιάσει το κουτάλι για να φάει μόνο του
· Σταματά το θηλασμό

11 – 12 μηνών

· Χρησιμοποιεί τα χείλια του για να πάρει το φαγητό από το κουτάλι
· Βοηθάει στο ντύσιμο κουνώντας τα χέρια και τα πόδια του

1 – 1,5 έτους

· Αρχίζει να χρησιμοποιεί καλύτερα το κουτάλι
· Μιμείται καθημερινές λειτουργίες
· Βγάζει τις κάλτσες και τα παπούτσια του
· Γίνονται οι πρώτες προσπάθειες ελέγχου των σφικτήρων με τη χρήση γιο-γιο

1,5 – 2 ετών

· Αρχίζει να μαζεύει τα παιχνίδια του
· Τρώει φαγητά που μπορούν να μασηθούν
· Βοηθά αρκετά στο ντύσιμο-γδύσιμο
· Ελέγχει την κύστη του κατά τη διάρκεια της μέρας
· Ενθουσιάζεται όταν χρησιμοποιεί γιο-γιο

2 – 3 ετών

· Αρχίζει να ντύνεται και να γδύνεται μόνο του
· Τρώει το ίδιο φαγητό με την οικογένεια στο τραπέζι
· Αποκτά έλεγχο του εντέρου κατά τη διάρκεια της μέρας
· Προσπαθεί να πλύνει μόνο του τα χέρια και το πρόσωπό του
· Μαζεύει τα παιχνίδια του μετά από υπόδειξη
· Φυσάει τη μύτη του όταν του το θυμίζουν

3 – 5 ετών

· Τρώει μόνο του χρησιμοποιώντας το πιρούνι
· Ζητάει να πάει στην τουαλέτα
· Χρησιμοποιεί την τουαλέτα χωρίς βοήθεια
· Βάζει τα παπούτσια του
· Ξεκουμπώνει κουμπιά και φερμουάρ και λύνει τα κορδόνια του
· Πλένει και σκουπίζει τα χέρια του και το πρόσωπό του

5 – 6 ετών

· Ντύνεται και γδύνεται
· Δένει τα κορδόνια του
· Βουρτσίζει τα δόντια του
· Έχει πλήρη έλεγχο των σφικτήρων
· Προσπαθεί να κάνει μπάνιο μόνο του

Η εξέλιξη του παιχνιδιού

Πώς αλλάζει το παιχνίδι του παιδιού από τον πρώτο μήνα έως τα 6 έτη.

1 μήνα

· Δείχνει ενδιαφέρον για κρεμαστά παιχνίδια και παιχνίδια που παράγουν ήχο

2 μηνών

· Παίζει με τα δάχτυλα των χεριών και των ποδιών του

3 μηνών

· Του αρέσουν εικόνες που είναι χρωματικά αντίθετες

4 μηνών

· Παίζει με παιχνίδια που έχουν έντονα χρώματα και παράγουν ήχους

6 μηνών

· Χαίρεται να παίζει με τα παιχνίδια του, όμως τα ξεχνά όταν του πέφτουν
· Παίζει με παιχνίδια που παράγουν έντονο θόρυβο
· Παίζει με τα παιχνίδια του με διαφορετικούς τρόπους

7 μηνών

· Ψάχνει για αντικείμενα που του έχουν πέσει
· Του αρέσει και γεμίζει και να αδειάζει δοχεία
· Συντονίζει τη χρήση δύο παιχνιδιών

9 μηνών

· Παίζει πολύ με τα παιχνίδια του με συνδυασμό κίνησης, όρασης και αφής (αισθητικοκινητικό παιχνίδι)
· Πετά τα παιχνίδια του στο πάτωμα

10 μηνών

· Ψάχνει για κρυμμένα παιχνίδια
· Αρχίζει να μιμείται παιχνίδια και κινήσεις

11 μηνών

· Παίζει κοντά σε άλλο παιδί αλλά όχι μαζί του
· Προσπαθεί να παράγει ήχο με τα παιχνίδια του

12 μηνών

· Δείχνει ενδιαφέρον σε παιχνίδια που κινούνται

14 μηνών

· Αρχίζει να παίζει με τουβλάκια – παζλ

18 μηνών

· Αρχίζει να ενδιαφέρεται για τις κατασκευές
· Του αρέσει να σκάβει

20 μηνών

· Παίζει με κούκλες και αυτοκινητάκια

2 ετών

· Του αρέσουν τα παιχνίδια ρόλων
· Του αρέσουν τα βιβλία με πολύχρωμες εικόνες
· Αρχίζει το συντροφικό παιχνίδι (2,5 ετών)
· Κάνει παράλληλο παιχνίδι

3 ετών

· Του αρέσει να μουντζουρώνει
· Του αρέσει να κατασκευάζει και να συναρμολογεί
· Συνήθως καταστρέφει αυτά που φτιάχνει
· Χορεύει
· Ξεκινά το συμβολικό και το μιμητικό παιχνίδι
· Μιμείται τη χρήση αντικειμένων και τη συμπεριφορά των ενηλίκων

4 ετών

· Του αρέσει το κουκλοθέατρο
· Ακούει ευχάριστα παραμύθια
· Ζωγραφίζει με τα δάχτυλα
· Παίζει με το νερό, τη λάσπη και την άμμο
· Κάνει κατασκευές με κόλλα και χαρτί (δημιουργικό παιχνίδι)
· Παίζει εκπαιδευτικά παιχνίδια (lotto, memory)
· Κάνει ποδήλατο
· Παίζει με άλλα παιδιά και αρχίζει να συνεργάζεται μαζί τους (συνεργατικό παιχνίδι)
· Έχει διαφωνίες με άλλα παιδιά

5 ετών

· Καταλαβαίνει ότι τα παιχνίδια έχουν κανόνες και τους υπακούει
· Κάνει γυμναστική
· Ακούει μουσική και χορεύει

6 ετών

· Κάνει συλλογές από αντικείμενα
· Ανταγωνίζεται με άλλα παιδιά στα ομαδικά παιχνίδια

Έχετε μια αμφιβολία;

Οι πίνακες δεν αποτελούν διάγνωση. Αν κάτι σας προβληματίζει, μιλήστε μαζί μας.

Επικοινωνήστε μαζί μας

Πηγές

· ΕΔΑΛΦΑ Στάδια Τυπικής Ανάπτυξης, Εταιρία Ψυχικής Υγείας Παιδιού και Εφήβου Αιτωλοακαρνανίας – ΕΨΥΠΕΑ
· Ψυχοκινητική Αγωγή, Γ. Δράκος, Ν. Μπινιάς, εκδ. Πατάκη